الرحيم و على قضاء ما فات من الصلاة فى اللّيل بالنّهار و فى النّهار باللّيل « 1 » و على ان يقولوا فى اصحاب النبىّ احسن قول ، و الف را « 2 » در بسم اللّه بيفكندند و با را دراز بكشيدند تا درازى كشش بر الف دلالت كند و در « اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ » چنين نكردند از براى آنكه اين آيت مكرّر است از بهر كثرت استعمال را تخفيف به او اوليتر بود . اكنون ابتدا كنيم بتفسير : [ سوره الفاتحة ( 1 ) : آيه 1 ] بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ ( 1 ) اين آيت دو معنى را شامل است بر دو تقدير : يكى آنكه خبر باشد از حق تعالى بدانكه مىگويد كه : ابتدا ميكنم اين كتاب مجيد را بنام خود . دوم آنكه ما را ميفرمايد بابتدا كردن بدين نام و ميگويد كه : ابتداى كارها بنام من كنيد كه منم آن خداى كه مهربانم بر بندگان خويش مؤمن و كافر را در دنيا روزى دهم ، بخشانيده‌ام بر بندگان خاصّ خود ، خاصّ در قيامت برايشان رحمت كنم و رسول صلى اللّه عليه و آله ميگويد : كلّ امر ذى بال لم بيدأ فيه ببسم اللّه فهو ابتر يعنى هر كارى كه او را قدرى و منزلتى باشد چون ابتداى آن كار بنام او نكنند ابتر و بريده باشد و در چند جايگاه خداى ما را فرموده كه : ابتدا بدين نام كنيم ؛ اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ ، و فَكُلُوا مِمَّا ذُكِرَ اسْمُ اللَّهِ عَلَيْهِ * ، و در خبر است كه : اذا سمّى اللّه العبد على طعام لم ينل الشيطان منه و اذا لم يسمّه نال منه ؛ چون بنده طعام خواهد خورد اگر « بسم اللّه » گويد شيطان از آن طعام تناول نكند و اگر نگويد تناول كند . بدانكه در اسم و مسمّى خلاف كرده‌اند بيشتر برآنند كه اسم جداست و مسمّى جدا ؛ كه اگر اسم و مسمّى هر دو يكى بودى بايستى كه اگر كسى آتش گفتى زبانش بسوختى و چون عسل گفتى دهانش شيرين شدى ، و نيز خداى تعالى را در قرآن و در اخبار هزار و يك نام است اگر از بهر هر اسمى مسمّى ديگر بودى بايستى كه هزار و يك نام

--> ( 1 ) - - محدث نورى ( ره ) آن را در مستدرك ( ج 1 ، ص ، 28 ) از تفسير ابو الفتوح تا اينجا نقل كرده . ( 2 ) - - از اينجا يعنى « و الف را » تا عبارت « اوليتر بود » در بعضى نسخ قديمهء معتبره نيست .